RTV N-H - Dossier -

« Terug

Astronaut André Kuipers in de ruimte

06 jan 2012 16:50 | laatste update: 04 dec 2012 22:59

Astronaut André Kuipers vertrok op 21 december 2011 voor een verblijf van 5 maanden naar het ruimtestation ISS. Begin februari werd bekend dat Kuipers zes weken langer in de ruimte moest blijven, omdat er problemen waren met de raket die zijn opvolgers naar het ISS moesten brengen. Een lang verblijf in de ruimte was een langgekoesterde droom van de Amsterdammer, dus die zes weken extra waren geen probleem voor hem. Op 1 juli keerde hij veilig weer terug op aarde.

Na zijn eerdere elfdaagse ruimtereis in april 2004, was het de grote wens van Kuipers om langere tijd in de ruimte door te brengen. Hij gaf zich als enige op als reserveastronaut voor een eerder vlucht, in de hoop daardoor zelf een vlucht te bemachtigen. In 2009 kreeg hij te horen dat hij in 2011 voor langere tijd de ruimte in mocht. Toen ving een intensief trainingsprogramma aan, niet alleen voor technische zaken die te maken hebben met de lancering, de koppeling aan het ruimtestation ISS en onderhoud, maar ook voor de vele experimenten die Kuipers in die maanden moet doen voor verschillende instituten uit meerdere landen. Voor veel mensen is Kuipers een held, omdat er maar zo weinig mensen zijn die kunnen zeggen dat zij tijd hebben doorgebracht in de ruimte. Bovendien kan hij heel aanstekelijk vertellen over wat er allemaal bij komt kijken.

Wat vooraf ging
Aan de ruimtereis ging een lange trainingsperiode vooraf van ruim twee jaar. Trainingen op fysiek en psychologisch gebied, en medische tests. Daarnaast wordt veelvuldig in simulatoren geoefend op wat er allemaal mis kan gaan en hoe daar dan op gereageerd moet worden. Kuipers was bijvoorbeeld verantwoordelijk voor de koppeling van de capsule aan het ISS, dus moest hij oefenen wat daar mee mis kan gaan en hoe hij dan handmatig zou moeten ingrijpen als de automatische koppeling niet zou werken. Verder reisde hij over de hele wereld om de experimenten te bespreken, die hij in opdracht van allerlei organisaties en instituten in de ruimte verricht.

De lancering
Russen zijn erg bijgelovig. Aan de lancering gaat dan ook een lange reeks van rituelen vooraf. Weken voor het zover is moeten de astronauten een anjer leggen bij de muur van Kremlin, bij het graf van Yoeri Gagarin, de eerste man in de ruimte. Ook bij zijn standbeeld in Sterrenstad, het opleidingscentrum voor astronauten in Moskou moet een anjer worden gelegd. Verder moeten ze het gastenboek tekenen in het voormalige appartement van Gagarin. Een paar dagen voor vertrek moeten de atronauten hun handtekening zetten op een muur in het ruimtevaartmuseum in Baikonoer, de plaats waar vandaan ze de ruimte in gaan. De astronauten mogen niet kijken naar het uitrollen en overeind zetten van de sojoez-raket. Dat zou ongeluk brengen.

Op de dag van de lancering krijgen ze een glas champagne bij het ontbijt, voordat ze ook op de hoteldeur hun handtekening moeten zetten. Een Russisch-orthodoxe priester zegent de astronauten vervolgens voor ze de bus instappen naar het lanceerplatform. Onderweg daarnaar toe volgt het beroemdste moment. De astronauten stappen uit om tegen het rechter achterwiel van de bus te plassen. Ze doen dat omdat Yoeri Gagarin dat ook deed, hoewel die het deed omdat hij gewoon hoge nood had. Een van Kuipers dochters doorbrak het protocol door nog even haar vader te omhelzen. Daarna namen de astronauten hun posities in in de kleine cabine waarmee ze twee dagen onderweg waren naar het het ruimtestation ISS. De familie kon de lancering volgen vanaf een speciaal platform.

Het leven aan boord
Wie hem vraagt of het niet saai is zo lang in zo'n beperkte ruimte, krijgt een grote smile te zien en glimmende ogen. Kuipers is niet van plan zich te vervelen in die vijf maanden. "Op mijn eerste reis had ik eigenlijk te weinig tijd om gewoon uit het raam te kijken naar die prachtige wereldbol. Dat ga ik nu zeker vaak doen." Bovendien heeft Kuipers een druk programma. Elke ochtend wordt hij rond 06.00 uur gewekt. Na het wassen en gezamenlijk ontbijten volgt er een werkoverleg, waarna om 08.30 uur de werkdag begint met verplichte ochtendgymnastiek. Van 12.00 tot 14.30 mogen de mannen e-mailen, bloggen etc. en daarna wordt er weer tot 20.00 uur gewerkt aan experimenten, onderhoud van het station. Om 22.00 uur worden de astronauten geacht te gaan slapen. Kuipers kan dagelijks bellen met zijn familie en een keer in de week heeft hij een videoverbinding met het thuisfront in Vijfhuizen.

Het slapen gebeurt in een soort afgesloten hangmat. Wubbo Ockels, die in 1985 de eerste Nederlander in de ruimte was, vertelde na terugkomst dat hij erg moest wennen om weer in een bed te slapen. In de ruimte heb je nergens last van drukpunten. Weer thuis lag hij veel te woelen. Zijn vrouw vertelde dat hij vaak naar het zwembad ging om onder water te zweven en zo weer even het gevoel terug te krijgen van de gewichtloosheid in de ruimte.

Ockels heeft Kuipers ook gevraagd een klein experiment te doen in het ISS. Zijn eigen ruimtereis had zijn interesse voor de zwaartekracht gewekt. Hij heeft Kuipers gevraagd om zijn medebewoners van het ruimtestation heen en weer te duwen met gesloten ogen. Hij vraagt zich af of ze dan in hun gewichtloze toestand kunnen zeggen welke afstand ze hebben afgelegd na zo'n duw. Verder doet Kuipers metingen om het energieverbruik van zijn mede-astronauten te bepalen, hersenonderzoek naar veranderend gedrag in gewichtloosheid, onderzoek naar waarneming en motorische controle tijdens de ruimtereis, bloedonderzoek om te kijken hoe gewichtloosheid de bloedrukregeling beïnvloed, en nog meer medische experimenten. Omdat Kuipers en zijn mede-astronauten twee maanden langer in de ruimte moeten blijven heeft hij meer tijd om experimenten nog een keer te doen, of om nieuwe experimenten te doen. Er is genoeg zuurstof, water en voedsel aan boord om de extra tijd door te komen.

Op de site van de ESA houdt Kuipers een logboek bij. Verder houdt hij geregeld via televisie-interviews contact met de rest van de wereld en hij twittert. Op eerste kerstdag opende hij de Top 2000 van Radio 2 en hij heeft meer televisie-optredens vanuit de ruimte in het vooruitzicht. Hij kreeg ook de complete Top 2000 op een usb-stick mee, zodat hij genoeg muziek heeft om te beluisteren.

De Landing
Op 1 juli om 10.15 uur landde de Sojoez-capsule veilig in de steppe van Kazachstan. Rond 07.00 uur was de capsule losgekoppeld van het ISS en begon de vrij oncomfortabele terugreis, waarbij de drie astronauten klem zitten in de kleine capsule en aan grote krachten worden blootgesteld. Boven Zuid-Amerika kwam de capsule de dampkring binnen. De snelheid van de capsule daalde daardoor snel van 25.000 km/u naar 900 km/u. Eenmaal door de dampkring zorgde eerst een kleine parachute voor afremming van de snelheid naar 300 km/u. Een tweede grote parachute, met een oppervlak van 1000 m2 zorgde voor verdere afremming. Uiteindelijk zorgden kleine remraketjes ervoor dat de capsule met 5 km/u op de aarde landde.

Als eerste werd de Russische collega van Kuipers uit de capsule gehaald. Kuipers was de tweede en al snel was zijn bekende lach weer te zien. Hij leek de terugreis ook beter te hebben doorstaan. Hij was meteen beweeglijker, zwaaide en zat al snel te bellen met zijn familie. De Amerikaan Don Pettit bleek tijdens de landing te zijn flauwgevallen. Dat komt wel vaker voor, omdat het lichaam het zwaar te verduren krijgt tijdens de landing en zich ook weer moet aanpassen aan de zwaartekracht.

Vanaf de landingsplaats gingen de astronauten per helikopter naar de dichts bijzijnde stad. Vandaar vliegen Kuipers en Pettit naar Houston. Daar kan Kuipers zijn vrouw en kinderen begroeten en volgt een debriefing en veel medische onderzoeken. Op 20 juli komt Kuipers terug naar Nederland en op 30 augustus staat een huldiging gepland bij de ESA in Noordwijk.

André Kuipers
André Kuipers is op 5 oktober 1958 geboren in Amsterdam in een gezin met nog twee broers. Hij studeerde in 1987 af als arts aan de Universiteit van Amsterdam. Kuipers is getrouwd en heeft drie dochters en een zoon. Hij woont in Vijfhuizen.

Kuipers was altijd al geïnteresseerd in ruimtevaart en in de jaren na zijn studie deed hij veel ervaring op met onderzoek naar evenwichtsgevoel en ruimteziekte bij de Koninklijke Luchtmacht. Vanaf 1991 werkt hij voor de Europese Ruimtevaart Organisatie (ESA). Hij bereidde allerlei experimenten voor die vervolgens in het spacelab van ruimtestation Mir werden uitgevoerd. Dat voedde zijn wens om zelf de ruimte in te gaan en in 1998 slaagde hij voor zijn astronautenexamen.

Berichten in dit dossier

	André Kuipers krijgt onderscheiding van president Poetin 16:01, 11 februari 2013, AMSTERDAM Ruimtevaarder André Kuipers krijgt een vriendschapsmedaille van de Russische president Vladimir Poetin.
	André Kuipers krijgt eredoctoraat van UvA 13:35, 22 november 2012, AMSTERDAM Astronaut André Kuipers ontvangt een eredoctoraat van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Kuipers wordt onderscheiden voor het met succes ...
	Astronaut André Kuipers lanceert drie boeken 15:31, 31 oktober 2012, AMSTERDAM Astronaut André Kuipers heeft woensdag drie boeken over zijn leven en zijn werk gepresenteerd.
	André Kuipers geridderd en ereburger (met video) 15:24, 16 oktober 2012, VIJFHUIZEN Astronaut André Kuipers is maandagavond benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw en ereburger van Haarlemmermeer.Dat gebeurde...
	Groots onthaal Kuipers in Rusland 17:27, 27 juli 2012, STERRENSTAD Astronaut André Kuipres heeft vrijdag een bezoek gebracht aan zijn "tweede thuis", het kosmonautencentrum Sterrenstad bij Moskou. Daar heef...
	Kuipers óók veilig geland op Schiphol 15:14, 20 juli 2012, SCHIPHOL André Kuipers uit Vijfhuizen is weer terug in Nederland. Na een ereronde boven Noord-Holland landde hij iets na 8 uur 's ochtends met een K...
	André Kuipers is nog steeds duizelig 17:08, 6 juli 2012, NOORDWIJK Astronaut André Kuipers loopt nog steeds moeizaam na zijn halve jaar in de ruimte. Dat zei hij vrijdag tijdens een persconferentie die hij ...
	André Kuipers terug op aarde 21:18, 1 juli 2012, KAZACHSTAN Astronaut André Kuipers (53) is zondagochtend na 193 dagen in de ruimte veilig geland in de steppe van Kazachstan. Geen Europese astronaut ...